Drivers Firmware

Ngu?n: Historic figures

Biên d?ch & Hi?u ?ính: Ph?m H?ng Anh

Mussolini là ng??i thành l?p nên ch? ngh?a Phát-xít và là lãnh ??o c?a n??c Ý t? n?m 1922 ??n 1943. Ông ??a Ý vào liên minh v?i ??c và Nh?t trong Th? chi?n th? hai.

Benito Amilcare Andrea Mussolini sinh ngày 29 tháng 7 n?m 1883 t?i Predappio, phía b?c mi?n trung n??c Ý. Cha c?a ông là m?t ng??i th? rèn. C? h?i vi?c làm ? trong vùng quá ít ?i nên n?m 1902 Mussolini chuy?n t?i Th?y S? và b?t ??u tham gia vào các ho?t ??ng chính tr? xã h?i ch? ngh?a. N?m 1904 ông quay tr? l?i Ý và làm phóng viên cho m?t t? báo theo ch? ngh?a xã h?i. Tuy v?y ông ?ã t? b? ch? ngh?a xã h?i khi ?ng h? Ý tham gia Th? chi?n th? nh?t. Ông gia nh?p quân ??i Ý vào tháng 9/1915.

Tháng 3/1919, Mussolini thành l?p ??ng Phát-xít, thu hút s? ?ng h? c?a r?t nhi?u c?u chi?n binh ?ang th?t nghi?p. Ông t?p h?p h? thành các ??i v? trang, ???c bi?t v?i tên ‘S?-mi ?en’, nh?m kh?ng b? các ??i th? chính tr?. N?m 1921, ??ng Phát-xít ???c m?i tham gia chính ph? liên minh.

??n tháng 10/1922, Ý r?i vào tình tr?ng chính tr? h?n lo?n. ??i quân S?-mi ?en tu?n hành kh?p Rome và Mussolini t? ra là ng??i duy nh?t có kh? n?ng khôi ph?c tr?t t?. Nhà vua Victor Emmanuel m?i Mussolini thành l?p chính ph? m?i. Ông d?n xóa b? các th? ch? c?a chính ph? dân ch? và ??n n?m 1925 t? phong mình thành nhà ??c tài, x?ng hi?u ‘Il Duce’ (ngh?a là V? lãnh ??o – ND). Ông ch? ý tái thi?t n??c Ý thành m?t c??ng qu?c Châu Âu. Ch? ?? này ???c c?ng c? b?i s? ki?m soát ch?t ch? c?a nhà n??c và s? sùng bái Mussolini.

N?m 1935, Mussolini xâm l??c Abyssinia (nay là Ethiopia) và sáp nh?p vào ?? qu?c Ý. Ông h? tr? t??ng Franco v? quân s? trong cu?c n?i chi?n Tây Ban Nha. S? h?p tác ngày càng m?nh m? gi?a Ý và ??c Qu?c xã d?n ??n vi?c ký k?t Hi?p ??c Thép (hay Hi?p ??c H?u ngh? và Liên minh) n?m 1939. Ch?u ?nh h??ng t? Hitler, Mussolini b?t ??u áp d?ng lu?t bài Do Thái t?i Ý. Ông tuyên chi?n v?i Anh và Pháp vào tháng 6/1940. Quân Ý b?c l? rõ ?i?m y?u và ch?u hàng lo?t th?t b?i t?i B?c Phi, Tây Phi và vùng Balkan.

Tháng 7/1943, quân ??ng minh chi?m ??o Sicily. Mussolini b? l?t ?? và b?t giam b?i chính nh?ng ng??i ??ng chí c? trong chính ph? Phát-xít. ??n tháng 9, Ý ký m?t th?a thu?n ng?ng b?n v?i quân ??ng minh. Khi quân ??c ?ánh chi?m Ý, lính bi?t kích ??c ?ã gi?i c?u Mussolini. Ông ???c ??a lên làm lãnh ??o c?a m?t chính ph? m?i nh?ng có r?t ít th?c quy?n. Do quân ??ng minh ti?n lên phía b?c xuyên qua mi?n b?c Ý, Mussolini tr?n sang Th?y S?. Ông b? quân du kích Ý b?t ???c và b? x? b?n ngày 28 tháng 4 n?m 1945.     

Ngu?n: “Mussolini founds the Fascist party,” History.com (truy c?p ngày 21/03/2015).

Biên d?ch & Hi?u ?ính: Nguy?n Huy Hoàng

Benito Mussolini, c?u binh Th? chi?n I và nhà xu?t b?n c?a nhi?u t? báo Xã h?i, ?ã r?i b? ??ng Xã h?i Ý và thành l?p Fasci di Combattimento, m?t t? ch?c dân t?c ch? ngh?a ??t theo tên c?a các cu?c cách m?ng nông dân Ý trong th? k? 19. Th??ng ???c g?i là ??ng Phát xít, t? ch?c cánh h?u m?i c?a Mussolini ?ng h? ch? ngh?a dân t?c Ý, có ??ng ph?c là áo s? mi ?en, và phát ??ng m?t ch??ng trình kh?ng b? và ?e d?a ch?ng l?i nh?ng ??i th? cánh t? c?a nó.


Tháng 10 n?m 1922, Mussolini ??a quân ??c hành quân qua Roma, và Vua Emmanuel III, ng??i ch?ng m?y tin vào chính ph? ngh? vi?n Ý, ?ã ?? ngh? Mussolini thành l?p m?t chính ph? m?i. Ban ??u, Mussolini, ng??i ???c b? nhi?m làm Th? t??ng ??ng ??u m?t n?i các có ba ph?n t? thành viên thu?c ??ng Phát xít, ?ã h?p tác v?i Qu?c h?i, nh?ng sau ?ó v?i s? h? tr? c?a l?c l??ng c?nh sát tàn b?o c?a mình, Mussolini nhanh chóng tr? thành nhà ??c tài c?a n??c Ý. N?m 1924, cu?c n?i d?y c?a phe Xã h?i b? d?p t?t, và tháng 1 n?m 1925, m?t nhà n??c Phát xít chính th?c ???c tuyên b?, v?i Mussolini là Il Duce, hay “Nhà lãnh ??o.”

Mussolini ?ã kêu g?i các ??ng minh ph??ng Tây tr??c ?ây c?a Ý ký k?t các hi?p ??c m?i, nh?ng cu?c xâm l??c tàn b?o vào lãnh th? Ethiopia n?m 1935 c?a ông ta ?ã k?t thúc m?i hi v?ng liên minh v?i các n??c dân ch? ph??ng Tây. N?m 1936, Mussolini tham gia cùng Adolf Hitler, Qu?c tr??ng ??c Qu?c xã, h? tr? l?c l??ng dân t?c ch? ngh?a c?a Francisco Franco trong N?i chi?n Tây Ban Nha, ?em ??n m?t hi?p ??c h?p tác trong chính sách ngo?i giao gi?a Ý và ??c Qu?c xã n?m 1937. Dù cu?c cách m?ng phát xít c?a Hitler ???c mô hình hóa theo s? tr?i d?y c?a Mussolini và ??ng Phát xít Ý, Phát xít Ý và Il Duce ?ã t? ra là th? l?c y?u nh?t trong phe Tr?c trong Th? chi?n II.



Tháng 7 n?m 1943, do nh?ng n? l?c chi?n tranh th?t b?i và tr??c cu?c ?? b? c?a phe ??ng minh vào lãnh th? Ý, m?t cu?c n?i d?y ?ã n? ra trong n?i b? ??ng Phát xít. Hai ngày sau th?t b?i ? Palermo, ngày 24 tháng 7, ??i H?i ??ng Phát xít (c? quan chính trong chính ph? Mussolini) ?ã bác b? chính sách c?a Mussolini do Hitler so?n th?o, và ??n ngày 25 tháng 7, Il Duce b? b?t gi?. Th?ng ch? Pietro Badoglio lên ??ng ??u chính ph? Ý, và ??n tháng 9, Ý ??u hàng vô ?i?u ki?n tr??c phe ??ng minh. Tám ngày sau ?ó, lính bi?t kích ??c giúp Mussolini tr?n kh?i nhà tù ? dãy núi Abruzzi, và sau ?ó Mussolini tr? thành lãnh ??o bù nhìn c?a mi?n B?c n??c Ý do quân ??c ki?m soát. V?i s? s?p ?? c?a phát xít ??c tháng 4 n?m 1945, Mussolini b? quân ??i Ý b?t gi?, và ??n ngày 29 tháng 4, ông cùng ng??i tình là Clara Petacci b? x? b?n, sau m?t phiên tòa quân s?  chóng vánh. Thi th? c?a h? sau ?ó ???c ?em ??n Milan và b? treo ng??c gi?a qu?ng tr??ng ?? th? chúng.